Aanleren wat je wél wil

Een belangrijk onderdeel in de training is dan negeren wat je niet wil (als mogelijk en veilig) en belonen wat je wel wil. Leg de focus niet op het corrigeren van gedrag dat je niet wil. Dit gedrag is op dat moment al gebeurt en dus is dat pad al versterkt in de hersenen. Zorg liever dat je het paard leert wat hij wél kan doen in plaats van dit gedrag. Zo ontwikkel je een nieuw pad in de hersenen, dat op termijn de overhand kan gaan nemen.

Belonen

Het belangrijk om, bij het aanleren van iets nieuws, ook een ‘poging tot’ te belonen en daarna ook het eerste stapje dat goed gaat of zelfs het eerste halve stapje. Als je een paard op dat moment leert om in de goede richting te denken, gaat het zijn best doen en kweek je motivatie.

Let op met te lang doorgaan met een moeilijke oefening. Vraag je te lang iets dat veel moeite kost, dan groeit er juist frustratie en onbegrip. Deel het op in korte stukjes en beloon als het even goed gaat. Het paard weet op die manier wat er van hem verwacht wordt en ook dat dit iets oplevert (ontspanning en ophouden van de hulp).

Dit laatste, het wegnemen van ‘iets negatiefs’ (de hulp), noemen we negatieve bekrachtiging/beloning. Dit zegt dus niet dat je iets negatiefs doet, maar dat je iets wegneemt waardoor een gevoel van beloning wordt gecreëerd. Positief bekrachtigen betekent dat je iets toevoegt (een beloning). Dit komt al snel neer op voer. Zeker een goede vorm van belonen, mits je het op het juiste moment, bij het juiste paard, bij de juiste oefening inzet. Bij verkeerde timing leer je al snel gedrag aan dat je niet wil (bijvoorbeeld zeuren om snoepjes).

Wachten

Een belangrijk onderdeel voor ons als mens bij het aanleren van een nieuwe oefening is wachten. Deel je hulp op in stapjes (van zo klein mogelijk naar zo groot als nodig). Geef de kleinste hulp en wacht. Wacht en observeer. Wat doet het paard met je hulp? Snapt hij de hulp? Zoekt hij naar het antwoord? Gebeurt er niets, dan kies je daarna voor je volgende stap in de hulp, en herhaal je je procedure. Ook (misschien wel júist) wacht je als het paard een verkeerd antwoord geeft. Blijf je hulp dan wel geven, maar geef hem de tijd om na te denken over wat je gevraagd hebt. Blijft hij het verkeerde proberen, ga dan naar je volgende stap in de hulp. Zoals eerder gezegd, beloon ook het eerste halve stapje of het denken in de richting van het juiste antwoord.

Hoe langer je wacht hoe groter het leereffect als het paard tóch zelf met het juiste antwoord komt. Dat zijn mooie momenten!

Zowel in het rijden als in het grondwerk belangrijk; schrikken (en spanning hebben) mag! Het schrikken is een natuurlijke reactie van het paard op een bepaalde prikkel. Anders dan soms wordt gezegd denken paarden hier niet over na. De meeste paarden hebben als eerste reactie het vluchten. Dit uit zich vaak in een kort sprintje of een sprong opzij. Vaak gebeurt het dat we in een reflex een correctie geven zoals trekken aan de teugels tijdens het rijden of een correctie met het touw in het grondwerk. Een ander voorbeeld tijdens het rijden is dat er vaak bij spanning erg wordt geprobeerd om het paard na te laten geven.

Mijn advies? Niet doen. Allereerst kun je niet voorkomen dat je paard nog eens schrikt of iets spannend vindt. Dit is namelijk een reflex en er zit geen voorbedachte rade achter. Ten tweede bevestig je op dat moment het gevoel van je paard dat er iets mis is, want je geeft spanning en hij kan niet weg. Verder lijkt het op de korte termijn soms alsof je actie zin heeft, maar op de lange termijn leren de paarden het tegenovergestelde van wat je wil dat ze leren.

Veiligheid is voor een paard een hele belangrijke factor. Veiligheid betekent ontspanning. De vluchtreactie na een schrikactie creëert veiligheid. Door van de ‘enge’ prikkel weg te gaan kan er weer ontspanning zijn. De korte schrikreactie is dus helpend. Laat dit dus gebeuren. Schrikt je paard? Zet je hand naar voor en geef even ruimte met de teugels. Houdt je paard wat spanning vast? Geef hem dan de ruimte om zijn hoofd te laten zakken en zijn bovenlijn lang te laten worden. Sta je ernaast? Laat het touw zo lang mogelijk vieren en geef je paard de mogelijkheid om opzij te springen. In het grondwerk is het dus zeker belangrijk om te zorgen dat je op een veilige positie staat.

Blijft je paard in de spanning hangen? Dan zijn er gelukkig genoeg oefeningen om daaraan te werken.

Dit alles is makkelijker gezegd dan gedaan, het ‘vasthouden’ bij ons is immers ook een reflex. Iets waar we niet altijd controle over hebben. Maar, oefening baart kunst!

Gek genoeg zorgt het ‘mogen schrikken’ dus vaak voor meer ontspanning en een veiliger gevoel over het algemeen. Daar heb je later profijt van!

Het verbaasde me om te horen dat dit vaak niet wordt herkend, waarmee het belang weer wordt onderstreept van het feit dat het belangrijk is om een instructeur/trainer voor je paard te hebben die het ras kent. Want ja, IJslanders zijn toch echt anders

Wat is dat hele afsluiten nou precies? Simpel gezegd: een overlevingsmechanisme. Paarden kunnen bij angst vier soorten reacties hebben; fight, flight, freeze en faint. Vaak, maar niet altijd, volgen deze elkaar op. De reactie die veel (zeker niet alle) IJslanders hebben is om als reflex bij spanning direct in een soort ‘freeze-stand’ te gaan. Een hele nuttige bescherming als je gevoelig bent, want hierbij is er sprake van bewustzijnsvernauwing en gevoelsvermindering. Ze voelen dus letterlijk minder en krijgen minder mee van de prikkels om zich heen. Super handig als je heel gevoelig bent voor prikkels!

Wat iets minder handig is voor ons is dat op een bepaald punt, als het afsluiten niet meer werk, deze paarden vaak op één of andere manier ‘ontploffen’. Dit uit zich dan bijvoorbeeld in bokken (fight) of rennen (flight). 

Wat kan een trainer met een paard dat deze reactie als onderdeel van zijn karakter heeft?

Desensitisatie; ja, dat is een puzzelstukje in het geheel, maar zeker geen oplossing. Desensitisatie houdt in dat je het paard aan veel verschillende, enge/spannende, prikkels blootstelt waardoor ze eraan wennen dat deze dingen er zijn en op die manier minder gevoelig worden voor deze specifieke prikkels en dan is de hoop dat dit zich ook naar andere situaties generaliseert. 

MAAR, we veranderen daarmee het natuurlijke reflex van het paard niet. Heb je hem bijvoorbeeld laten wennen aan een zwarte paraplu in de bak, dan wil dat niet zeggen dat een zwarte paraplu in het bos ook ineens niet meer eng is. 

Wat mij betreft is het dus belangrijker om een paard te leren hoe hij kan omgaan met de spanning op het moment dat dit relevant is, met hulp van ons natuurlijk. Dan hebben we meer kans dat dat lukt bij prikkels die ze nog niet kennen of die onverwacht komen. Let wel op; we helpen ze niet door ze te ‘belonen’ op het moment van spanning. Oefen met spannende dingen en laat ze zelf voelen hoe ze daar anders mee om kunnen gaan. Hoe je dit precies aanpakt verschilt per paard. 

Wat we niet kunnen is het karakter van het paard veranderen. Een gevoelig paard heeft meer reden voor het afsluiten en zal dit dus ook zeker blijven doen in situaties die daarom vragen volgens het paard. Wel kunnen we, met heel veel tijd en oefenen, de reactie erna wat aanpassen/verkleinen en ze leren dat open blijven (of gaan) en onderzoeken wél een optie is waardoor het ontploffen niet meer nodig is.

Tot slot; zie het afsluiten niet als enkel negatief. Zoals gezegd is het voor het paard ook erg nuttig dit te doen en kan in bepaalde situaties ook stress verminderen (ondanks dat het een stressreactie is). Help je paard door een basis neer te zetten waar hij op kan bouwen.